Kim ngạch là gì? Cách tính kim ngạch xuất nhập khẩu mới nhất

Bạn thường xuyên nghe đến cụm từ “kim ngạch xuất nhập khẩu” trên báo chí, trong các báo cáo kinh tế hay bản tin hải quan, nhưng chưa thực sự hiểu rõ khái niệm này nghĩa là gì?

Hiểu đơn giản, kim ngạch là tổng giá trị bằng tiền của hàng hóa và dịch vụ được mua bán qua biên giới trong một khoảng thời gian nhất định. Đây là chỉ số quan trọng giúp đo lường quy mô thương mại quốc tế của một quốc gia hoặc doanh nghiệp, tương tự như “doanh số” trong kinh doanh.

Bài viết dưới đây tổng hợp và hệ thống lại toàn bộ kiến thức cốt lõi về kim ngạch là gì, kim ngạch xuất nhập khẩu, kim ngạch XNK và cách tính kim ngạch, theo góc nhìn thực tế, dễ hiểu nhất, ngay cả khi bạn là người mới bắt đầu tìm hiểu về kinh tế.

1. Kim ngạch là gì?

Kim ngạch (tiếng Anh: Turnover) là một chỉ số kinh tế tổng hợp phản ánh toàn bộ giá trị giao dịch thương mại quốc tế của một quốc gia hoặc doanh nghiệp trong kỳ thống kê.

Nếu xem một quốc gia như một “doanh nghiệp lớn”, thì kim ngạch chính là tổng giá trị các hóa đơn mua – bán với nước ngoài trong một khoảng thời gian.

Đặc điểm chính của kim ngạch:

• Phản ánh quy mô hoạt động xuất nhập khẩu (XNK)
• Thường không phản ánh lợi nhuận, chỉ phản ánh giá trị giao dịch
• Đơn vị phổ biến: USD (để dễ so sánh quốc tế), đôi khi dùng VND
• Trong thống kê, thường áp dụng giá FOB với xuất khẩu

Ví dụ: Nếu Việt Nam bán hàng hóa ra nước ngoài trị giá 400 tỷ USD trong một năm, thì đó là kim ngạch xuất khẩu 400 tỷ USD.

Kim ngạch là tổng giá trị bằng tiền của hàng hóa hoặc dịch vụ mà một quốc gia hoặc doanh nghiệp thực hiện mua bán quốc tế (xuất khẩu hoặc nhập khẩu) trong một khoảng thời gian nhất định, thường tính theo tháng, quý hoặc năm.

2. Phân loại các loại kim ngạch phổ biến

Để đánh giá chính xác từng khía cạnh của nền kinh tế, kim ngạch được chia thành 4 nhóm chính:

2.1. Kim ngạch xuất khẩu là gì?

Kim ngạch xuất khẩu là tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ mà một quốc gia hoặc doanh nghiệp bán ra thị trường nước ngoài trong một thời kỳ xác định.

Ý nghĩa thực tế:

• Phản ánh năng lực sản xuất và sức cạnh tranh của nền kinh tế
• Là nguồn thu ngoại tệ quan trọng
• Xuất khẩu tăng thường kéo theo tăng trưởng GDP và việc làm

Ví dụ: Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đạt khoảng 405 tỷ USD, tăng hơn 14%, với các mặt hàng chủ lực như điện tử, dệt may, nông sản.

 Kim ngạch xuất khẩu là tổng số tiền thu về từ việc bán hàng hóa và dịch vụ ra nước ngoài trong một khoảng thời gian nhất định., thể hiện sức mạnh sản xuất và khả năng cạnh tranh quốc tế của một quốc gia.

2.2. Kim ngạch nhập khẩu là gì?

Kim ngạch nhập khẩu là tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ mà quốc gia hoặc doanh nghiệp mua từ nước ngoài để phục vụ sản xuất hoặc tiêu dùng trong nước.

Ý nghĩa thực tế:

• Phản ánh nhu cầu tiêu dùng và sản xuất trong nước
• Đối với nước đang phát triển, nhập khẩu máy móc – công nghệ là dấu hiệu hiện đại hóa sản xuất
• Nhập khẩu vượt xuất khẩu kéo dài có thể gây thâm hụt thương mại

Ví dụ: Năm 2024, Việt Nam nhập khẩu khoảng 380 tỷ USD, chủ yếu là máy móc, linh kiện điện tử.

Kim ngạch nhập khẩu là tổng giá trị tiền tệ chi ra để mua hàng hóa, dịch vụ và nguyên vật liệu từ thị trường quốc tế về phục vụ tiêu dùng hoặc sản xuất trong nước.

3.3. Kim ngạch xuất nhập khẩu (Kim ngạch XNK) là gì?

Kim ngạch xuất nhập khẩu, hay còn gọi là kim ngạch XNK, là tổng giá trị thương mại quốc tế, được tính bằng kim ngạch xuất khẩu cộng với kim ngạch nhập khẩu.

Kim ngạch XNK = Kim ngạch Xuất khẩu + Kim ngạch Nhập khẩu.

Ví dụ: Xuất khẩu 405 tỷ USD + Nhập khẩu 380 tỷ USD
→ Tổng kim ngạch XNK = 785 tỷ USD

Ý nghĩa: Phản ánh tổng quy mô thương mại của một quốc gia. Ví dụ, dự báo năm 2025, tổng trị giá xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam có thể đạt khoảng 930 tỷ USD.

Chỉ số này thường được sử dụng trong báo cáo của Tổng cục Hải quan, Bộ Công Thương.

3.4. Kim ngạch thương mại song phương

Đây là tổng giá trị trao đổi hàng hóa giữa hai quốc gia cụ thể với nhau. Ví dụ, kim ngạch thương mại Việt Nam – Trung Quốc bao gồm toàn bộ hàng hóa Việt Nam bán sang Trung Quốc cộng với hàng hóa Việt Nam mua từ Trung Quốc.

4. Cách tính kim ngạch xuất nhập khẩu dễ hiểu nhất

Việc tính toán kim ngạch không chỉ đơn thuần là cộng các con số, mà cần tuân thủ các quy tắc định giá quốc tế để đảm bảo tính chính xác và thống nhất. Chính vì vậy đây là công thức ti nhs kim ngạch xnk chính xác nhất mà các công ty xuất nhập khẩu cần nắm rõ:

4.1. Công thức cơ bản

Đối với một lô hàng cụ thể, kim ngạch được tính theo công thức: Kim ngạch = Số lượng hàng hóa × Đơn giá (ngoại tệ USD hoặc VND).

4.2. Nguyên tắc định giá trong thống kê (Rất quan trọng)

Ngành Hải quan quy định việc xác định trị giá thống kê theo các điều kiện thương mại quốc tế (Incoterms):

• Đối với hàng Xuất khẩu: Tính theo giá FOB (Free On Board – Giá tại cửa khẩu xuất). Mức giá này bao gồm giá thành sản phẩm, chi phí vận chuyển đến cảng, thuế xuất khẩu và các chi phí phát sinh trước khi hàng lên tàu, nhưng không bao gồm phí vận chuyển đường biển và bảo hiểm quốc tế.

• Đối với hàng Nhập khẩu: Tính theo giá CIF (Cost, Insurance, and Freight – Giá tại cửa khẩu nhập). Giá CIF bao gồm giá hàng (giá FOB), phí bảo hiểm và cước phí vận tải đến cửa khẩu nhập đầu tiên của nước mua hàng.

4.3. Ví dụ thực tế tại Việt Nam

Giả sử doanh nghiệp A trong năm 2024 có các hoạt động sau:

1. Xuất khẩu 100.000 tấn gạo với giá FOB là 600 USD/tấn.

    ◦ Kim ngạch xuất khẩu = 100.000 × 600 = 60 triệu USD.

2. Nhập khẩu máy móc sản xuất với tổng trị giá CIF là 40 triệu USD.

    ◦ Kim ngạch nhập khẩu = 40 triệu USD.

=> Tổng kim ngạch XNK của doanh nghiệp A = 60 + 40 = 100 triệu USD.

5. Vai trò cốt yếu của kim ngạch trong nền kinh tế

Kim ngạch không chỉ là những con số vô hồn, nó là "phím đàn" điều hướng chính sách vĩ mô:

• Đánh giá Cán cân thương mại:

    ◦ Xuất siêu (Thặng dư): Khi Kim ngạch Xuất khẩu > Kim ngạch Nhập khẩu. Đây là dấu hiệu tích cực cho thấy quốc gia thu về nhiều ngoại tệ hơn chi ra.

    ◦ Nhập siêu (Thâm hụt): Khi Kim ngạch Nhập khẩu > Kim ngạch Xuất khẩu. Nếu diễn ra kéo dài, quốc gia có thể gặp rủi ro về cạn kiệt dự trữ ngoại hối và phụ thuộc kinh tế.

• Mức độ hội nhập quốc tế: Kim ngạch càng cao chứng tỏ nền kinh tế càng mở và kết nối sâu rộng với chuỗi cung ứng toàn cầu.

• Tạo việc làm: Hoạt động xuất nhập khẩu sôi động thúc đẩy các ngành phụ trợ như Logistics, vận tải, cảng biển và sản xuất phát triển, từ đó tạo ra hàng triệu việc làm.

• Hoạch định chính sách: Dữ liệu kim ngạch giúp Chính phủ đưa ra các chính sách thuế, hỗ trợ FDI và kiểm soát tỷ giá hối đoái phù hợp.

6. Các hiểu lầm thường gặp về kim ngạch

Nhiều người, kể cả những người làm trong ngành, đôi khi vẫn nhầm lẫn các khái niệm sau:

1. Kim ngạch là Doanh thu. Thực tế, kim ngạch là tổng giá trị giao dịch quốc tế ghi trên hợp đồng/tờ khai hải quan. Trong khi đó, Doanh thu xuất khẩu của doanh nghiệp thường bằng Kim ngạch trừ đi các khoản giảm trừ (như thuế xuất khẩu, chiết khấu...).
2. Kim ngạch tiểu ngạch là buôn lậu. Buôn bán tiểu ngạch là hình thức thương mại quốc tế hợp pháp giữa cư dân vùng biên giới với giá trị mỗi giao dịch nhỏ theo quy định pháp luật (Ví dụ dưới 2 triệu đồng/người/ngày tại biên giới Việt - Trung). Hàng tiểu ngạch vẫn phải chịu sự kiểm tra và đóng thuế xuất nhập khẩu tiểu ngạch bình thường.
3. Kim ngạch cao luôn là tốt. Điều này chưa hẳn đúng. Nếu kim ngạch xuất khẩu tăng nhưng phần lớn đến từ khu vực FDI (chiếm hơn 73% tại Việt Nam năm 2025) và hàng xuất khẩu chủ yếu là sản phẩm thô, giá trị gia tăng thấp, thì nền kinh tế vẫn còn đối mặt với bài toán bền vững và sự phụ thuộc.

7. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Kim ngạch XNK của Việt Nam hiện nay như thế nào?
   Tính đến năm 2024, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đạt mốc kỷ lục 403 tỷ USD. Sang năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước dự báo vượt ngưỡng 930 tỷ USD.
    
2. Tại sao kim ngạch xuất khẩu lại ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái?
   Khi xuất khẩu tăng mạnh, lượng ngoại tệ (thường là USD) đổ về nhiều làm gia tăng nguồn cung ngoại tệ, từ đó có thể làm giá trị đồng nội tệ (VND) tăng lên và tỷ giá hối đoái giảm xuống. Ngược lại, nhập khẩu cao làm tăng cầu ngoại tệ, gây áp lực tăng tỷ giá.
    
3. Kim ngạch tiểu ngạch và chính ngạch khác nhau thế nào?
   Kim ngạch chính ngạch dành cho các hợp đồng lớn, giao dịch quốc tế bài bản. Kim ngạch tiểu ngạch dành cho cư dân biên giới với giá trị giao dịch nhỏ, thủ tục đơn giản hơn nhưng tính ổn định thấp hơn.
    
4. Ngành nào đóng góp kim ngạch lớn nhất cho Việt Nam?
   Hiện nay, nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo dẫn đầu, đặc biệt là máy vi tính, sản phẩm điện tử, linh kiện và điện thoại các loại.

Kết luận:

Hiểu rõ kim ngạch là gì và cách tính kim ngạch không chỉ giúp các chủ doanh nghiệp quản lý hiệu quả hoạt động kinh doanh quốc tế mà còn giúp bất kỳ ai quan tâm đến kinh tế có cái nhìn sắc bén hơn về thời cuộc.

Việt Nam đang đứng trước vận hội lớn để tăng trưởng kim ngạch vượt bậc nhờ làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, để sự tăng trưởng này thực sự bền vững, chúng ta cần nâng cao hàm lượng nội địa và chất lượng sản phẩm trong từng đồng kim ngạch xuất khẩu.

Hy vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện và dễ hiểu nhất về thuật ngữ kinh tế quan trọng này!